Nagrodę Nobla w dziedzinie fizyki za rok 2023 otrzymali Anne L’Huillier, Ferenc Krausz i Pierre Agostini „za eksperymentalne metody generowania attosekundowych impulsów światła w celu badania dynamiki elektronów w materii”.
Królewska Szwedzka Akademia Nauk podkreśliła osiągnięcia naukowców w zakresie generowania krótkich impulsów światła, które pomogą w badaniu elektronów – w tej skali zdarzenia zachodzą w ciągu kilku dziesiątych attosekundy, czyli 10–18 sekund. W ciągu jednej sekundy przypada tyle attosekund, ile sekund minęło od narodzin Wszechświata. Laureatom udało się stworzyć impulsy attosekundowe, które pomogą uchwycić obrazy procesów zachodzących wewnątrz atomów i cząsteczek – „otworzą drzwi do świata elektronów”, jak to ujęła szefowa Komitetu Fizyki Nobla, Eva Olsson. W praktyce impulsy te znajdą zastosowanie w elektronice i medycynie.
Anne L’Huillier jest profesorem fizyki na Uniwersytecie w Lund (Szwecja). W 1987 roku odkryła powstawanie podtekstów świetlnych, gdy promieniowanie lasera podczerwonego przechodzi przez gaz obojętny – laser przekazuje elektronom dodatkową energię, która jest emitowana w postaci światła. W 2003 roku odkrycie to pomogło profesorowi wygenerować rekordowo krótki impuls trwający 170 attosekund.
W 2001 roku Pierre Agostini z Ohio State University (USA) wyemitował serię impulsów trwających 250 attosekund. Ferenc Kraus pracujący na Uniwersytecie Ludwika Maksymiliana w Monachium (Niemcy) wygenerował i zmierzył pierwszy w historii sztuczny impuls attosekundowy, który położył podwaliny pod attofizykę – jego czas trwania wynosił 650 attosekund.
